(1)మరీచి కొడుకు కశ్యప ప్రజాపతి. బ్రహ్మదేవుడి కుడి చేతి బొటన వేలి నుండి దక్షుడు అనే పురుషుడు, ఎడమచేతి బొటన వేలి నుండి ధరణి అనే స్త్రీ జన్మించారు. వారు ఇరువురికి వెయ్యి మంది మహా రుషులు జన్మించారు. (2)బ్రహ్మ మానస పుత్రులలో రెండవ వాడైన అంగిరుసున కు, ఉతధ్యుడు, బృహస్పతి, సంవర్తుడు అనే కొడుకులు పుట్టారు. బృహస్పతి దేవతలకు గురువు ఐనాడు. (3).అత్రి అనే మానసపుత్రునికి అనేక మంది మహా మునులు జన్మించారు.(4) పులస్త్యుడు అనే బ్రహ్మ మానసపుత్రునకు, రాక్షసులు జన్మించారు. (5)పులహుడు అనే మానస పుత్రునకు, కిన్నరలు, కింపురుషులు జన్మించారు.(6)క్రతువు అనే మాన సపుత్రునకు పక్షి జాతి పుట్టింది.

అరణ్యపర్వ - అధ్యాయ 032

॥ శ్రీః ॥
3.32. అధ్యాయః 032
Mahabharata - Vana Parva - Chapter Topics
యుధిష్ఠిరంప్రతి ద్రౌపద్యా బ్రాహ్మణోక్తబృహస్పతినీతికథనం ॥ 1 ॥
Mahabharata - Vana Parva - Chapter Text

ద్రౌపద్యువాచ। 3-32-0x(1858)(16868)
నావమన్యే న గర్హే చ ధర్మం పార్థ కథంచన।
ఈశ్వరం కుత ఏవాహమవమంస్యే ప్రజాపతిం ॥ 3-32-1(16869)
ఆర్తాఽహం ప్రలపామీదమితి మాం విద్ధి భారత।
భూయశ్చ విలపిష్యామి సుమనాస్త్వం నిబోధ మే ॥ 3-32-2(16870)
కర్మ ఖల్విహ కర్తవ్యం జాతేనామిత్రకర్శన।
అకర్మాణో హి జీవంతి స్థావరా నేతరే జనాః ॥ 3-32-3(16871)
ఆమాతృస్తన్యపానాచ్చ యావచ్ఛయ్యోపసర్పణం।
జంగమాః కర్మణా వృత్తిమాప్నువంతి యుధిష్ఠిర ॥ 3-32-4(16872)
జంగమేషు విశేషేణ మనుష్యా భరతర్షభ।
ఇచ్ఛంతి కర్మణా వృత్తిమవాప్తుం ప్రేత్య చేహ చ ॥ 3-32-5(16873)
ఉత్థానమభిజానంతి సర్వభూతాని భారత।
ప్రత్యక్షం ఫలమశ్నంతి కర్మణాం లోకసాక్షికం ॥ 3-32-6(16874)
పశ్యంతః స్వం సముత్థానముపజీవంతి జంతరః।
అపి ధాతా విధాతా చ యథాఽయముదకే బకః ॥ 3-32-7(16875)
[అకర్మణాం వై భూతానాం వృత్తిః స్వాన్న హి కాచన।
తదేవాభిప్రపద్యేత న విహన్యాత్కదాచన ॥] 3-32-8(16876)
స్వకర్మ కురు మాహాసీః కర్మణా భవ దంశితః।
కృత్యం హి యోఽభిజానాతి సహస్రే సోస్తి నాస్తి వాం ॥ 3-32-9(16877)
తస్య చాపి భవేత్కార్వం వివృద్ధౌ రక్షణే తథా।
భక్ష్యమాణో ద్యనావాషః క్షీయేత హిమవానపి ॥ 3-32-10(16878)
ఉత్సీదేరన్ప్రజాః సర్వా న కుర్యుః కర్మ చేద్యది।
[తథా హ్యేతా న వర్ధేరన్కర్మ చేదఫలం భవేత్ ॥] 3-32-11(16879)
దృష్ట్వాఽపిచ ఫలం కర్మ పశ్యామః కుర్వతో జనాన్।
నాన్యథా హ్యపి జానంతి వృత్తిం లోకాః కథంచన ॥ 3-32-12(16880)
యశ్చ దిష్టపరో లోకే యశ్చాపి హఠవాదకః।
ఉభావపి శఠావేతౌ కర్మబుద్ధిః ప్రశస్యతే ॥ 3-32-13(16881)
యో హి దిష్టముపాసీత నిర్విచేష్టః సుఖం స్వపన్।
అవసీదేత్సుదుర్బుద్ధిరామో ఘట ఇవోదకే ॥ 3-32-14(16882)
తథైవ హఠబుద్ధిర్యః శక్తః కర్మణ్యకర్మకృత్।
ఆసీత న చిరం జీవేదనాథ ఇవ దుర్బలః ॥ 3-32-15(16883)
అకస్మాదిహ యః కశ్చిదర్థం ప్రాప్నోతి పూరుషః।
తం హఠేనేతి మన్యంతే స హి యత్నో న కస్యచిత్ ॥ 3-32-16(16884)
వశ్చాపి కశ్రిత్పురుషో దిష్టం నామ భజత్యుత।
దైవేన విధినా పార్థ తద్దైవమితి నిశ్చితం ॥ 3-32-17(16885)
యత్తావస్కర్మణా కించిత్ఫలమాప్నోతి పూరుషః।
ప్రత్యక్షం చక్షుషా దృష్టం తత్పౌరుషమితి శ్రుతం ॥ 3-32-18(16886)
స్వభావతః ప్రవృత్తో యః ప్రాప్నోత్యర్థం న కారణాత్।
తత్స్వభావాత్ప్రకం విద్ధి ఫలం పురుషసత్తమ ॥ 3-32-19(16887)
ఏవం హఠాచ్చ దైవాచ్చ స్వభావాత్కర్మణస్తథా।
యాని ప్రాప్నోతి పురుషస్తత్ఫలం పూర్వకర్మణాం ॥ 3-32-20(16888)
ధాతాపి హి స్వకర్మైవ తైస్తైర్హేతుభిరీశ్వరః।
విదధాతి విభజ్యేహ ఫలం పూర్వకతం నృణాం ॥ 3-32-21(16889)
యద్ధి యః పురుషః కించిత్కురుతే వై శుభాశుభం।
తద్ధాతృవిహితం విద్ధి పూర్వకర్మఫలోదయం ॥ 3-32-22(16890)
కారణం తస్య దేహోఽయం ధాతుః కర్మణి కర్మణి।
స యథా ప్రేరయత్యేనం తథాఽయం కురుతేఽవశః ॥ 3-32-23(16891)
తేషుతేషు హి కృత్యేషు వినియోక్తా మహేశ్వరః।
సర్వభూతాని కౌంతేయ కారయత్యవశాన్యపి ॥ 3-32-24(16892)
మనసాఽర్థాన్వినిశ్చిత్య పశ్చాత్ప్రాప్నోతి కర్మణా।
బుద్ధిపూర్వం స్వయం వీర పురుషస్తత్ర కారణం ॥ 3-32-25(16893)
సంఖ్యాతుం నైవ శక్యాని కర్మాణి పురుషర్షభ।
అగారనగరాణాం హి సిద్ధిః పురుషహైతుకీ ॥ 3-32-26(16894)
తిలే తైలం గవి క్షీరం కాష్ఠే పావకమంతతః।
ఏవం ధీరో విజానీయాదుపాయం చాస్య సిద్ధయే ॥ 3-32-27(16895)
తతః ప్రవర్తతే పశ్చాత్కారణేష్వస్వ సిద్ధయే।
తాం సిద్ధిముపజీవంతి కర్మణామిహ జంతవః ॥ 3-32-28(16896)
కుశలేన కృతం కర్మ కర్త్రా సాధు స్వనుష్ఠితం।
ఇదం త్వకుశలేనేతి విశేషాదుపలభ్యతే ॥ 3-32-29(16897)
ఇష్టాపూర్త్తఫలం న స్యాన్న శిష్యో న గురుర్భవేత్।
పురుషః కర్మసాధ్యేషు స్వాచ్చేదయమకారణం ॥ 3-32-30(16898)
కర్తృత్వాదేవ పురుషః కర్మసిద్ధౌ ప్రశస్యతే।
అసిద్ధౌ నింద్యతే చాపి కర్మనాశః కథం త్విహ ॥ 3-32-31(16899)
సర్వమేవ హఠేనైకే దైవేనైకే వదంత్యుత।
పుంసః ప్రయత్నజం కేచిద్దైవమేతద్విశిష్యతే ॥ 3-32-32(16900)
న చైవైతావతా కార్యం మన్యంత ఇతి చాపరే।
అస్తి సర్వమదృశ్యం తు దిష్టం చైవ తథా హఠః ॥ 3-32-33(16901)
దృశ్యతే హి హఠాచ్చైవ దిష్టాచ్చార్థస్య సంతతిః।
కించిద్దైవాద్ధఠాత్కించిత్కించిదేవ స్వకర్మతః ॥ 3-32-34(16902)
పురుషః ఫలమాప్నోతి చతుర్థం నాత్ర కారణం।
కుశలాః ప్రతిజానంతి యే వై తత్త్వవిదోజనాః ॥ 3-32-35(16903)
తథైవ ధాతా భూతానామిష్టానిష్టఫలప్రదః।
యది న స్వానన భూతానాం కృపణో నామ కశ్చన ॥ 3-32-36(16904)
యంయమర్థమభిప్రేప్సుః కురుతే కర్మ పూరుషః।
తత్తత్సఫలమేవ స్యాద్యది న స్యాత్పురా కృతం ॥ 3-32-37(16905)
త్రిద్వారామర్థసిద్ధిం తు నానుపశ్యంతి యే నరాః।
తథైవానర్థసిద్ధిం చ యథా లోకాస్తథైవ తే ॥ 3-32-38(16906)
కర్తవ్యమేవ కర్మేతి మనోరేష వినిశ్చయః।
ఏకాంతేన హ్యనీహోఽయం వర్తతేఽస్మాసు సంప్రతి ॥ 3-32-39(16907)
కుర్వతో హి భవత్యేవ ప్రాయేణేహ యుధిష్ఠిర।
ఏకాంతఫలసిద్ధిం తు న విందత్యలసః క్వచిత్ ॥ 3-32-40(16908)
అసంభవే త్వస్య హేతుః ప్రాయశ్చిత్తం తు లక్ష్యతే।
కృతేకర్మణి రాజేంద్ర తథాఽనృణ్యమవాప్నుతే ॥ 3-32-41(16909)
అలక్ష్మీరావిశత్యేనం శయానమలసం నరం।
నిఃసంశయం ఫలం లబ్ధ్వా దక్షో భూతిముపాశ్నుతే ॥ 3-32-42(16910)
అనర్థం సంశయావస్థం గృణంత్యాముక్తసశంయాః।
ధీరా నరాః కర్మరతా న తు నిఃసంశయాః క్వచిత్ ॥ 3-32-43(16911)
ఏకాంతే నహ్యనర్థోఽయం వర్తతేఽస్మాసు సాంప్రతం।
స తు నిఃసంశయం న స్యాత్త్వయి కర్మణ్యవస్థితే ॥ 3-32-44(16912)
అథవాఽసిద్ధిరేవ స్యాన్మహిమా తు తదేవ తే।
వృకోదరస్య బీభత్సోర్భాత్రోశ్చ యమయోరపి ॥ 3-32-45(16913)
అన్యేషాం కర్మ సఫలమస్మాకమపి వా పునః।
విప్రకర్షేణ బుద్ధ్యేత కృతకర్మా యథా ఫలం ॥ 3-33-46(16914)
పృథివీం లాంగలేనేహ కృష్ట్వా బీజం వపత్యుత।
ఆస్తేఽథ కర్షకస్తూష్ణీం పర్జన్యస్తత్ర కారణం ॥ 3-32-47(16915)
వృష్టిశ్చేన్నానుగృహ్ణీయాదనేనాస్తత్ర కర్షకః।
యదన్యః పురుషః కుర్యాత్తత్కృతం సఫలం మయా ॥ 3-32-48(16916)
తచ్చేదం ఫలమస్మాకమపరాధో న మే క్వచిత్।
ఇతి ధీరోఽన్వవేక్ష్యైవ నాత్మానం తత్రగర్హయేత్ ॥ 3-32-49(16917)
కుర్వతో నార్థసిద్ధిర్మే భవతీతి హ భారత।
నిర్వేదో నాత్ర గంతవ్యో ద్వావంతౌ యస్య కర్మణః ॥ 3-32-50(16918)
సిద్ధిర్వాఽప్యథవాఽసిద్ధిరప్రవృత్తిరతోఽన్యథా।
బహూనాం సమవాయే హి భావానాం కర్మ సిధ్యతి ॥ 3-32-51(16919)
గుణాభావే ఫలం న్యూనం భవత్యఫలమేవ చ।
అనారంభే హి న ఫలం న గుణో దృశ్యతే క్వచిత్ ॥ 3-32-52(16920)
దేశకాలావుపాయాంశ్చ మంగలం స్వస్తిసిద్ధయే।
యునక్తి మేధయా ధీరో యథాయోగం యథాబలం ॥ 3-32-53(16921)
అప్యుపాయేన తత్కార్యముపదేష్టా పరాక్రమః।
భూయిష్ఠం కర్మయోగేషు సర్వ ఏవ పరాక్రమః ॥ 3-32-54(16922)
యత్రధీమానవేక్షేత శ్రేయాసం బహుభిర్గుణైః।
సాంనైవార్థం తతో లిప్సేత్కర్మ చాస్మై ప్రయోజయేత్ ॥ 3-32-55(16923)
వ్యసనం నాభికాంక్షేత్త వినాశం వా యుధిష్ఠిర।
అపి సింధోర్గిరేర్వాఽపి కిం పునర్మర్త్యధర్మిణః ॥ 3-32-56(16924)
ఉత్థానయుక్తః సతతం పరేషామంతరైషణే।
ఆనృణ్యమాప్నోతి నరః పరస్యాత్మన ఏవ చ ॥ 3-32-57(16925)
న త్వేవాత్మాఽవమంతవ్యః పురుషేణ కదాచన।
న హ్యాత్మపరిభూతస్ భూతిర్భవతి శోభనా ॥ 3-32-58(16926)
ఏవం సంస్థితికా సిద్ధిరియం లోకస్య భారత।
చిత్రా సిద్ధిగతిః ప్రోక్తా కాలావస్థావిభాగశః ॥ 3-32-59(16927)
బ్రాహ్మణం మే పితా పూర్వం వాసయామాస పండితం।
సర్వం చార్థమిమం ప్రాహ పిత్రే మే భరతర్షభ ॥ 3-32-60(16928)
నీతిం బృహస్పతిప్రోక్తాం భ్రాతృన్మేఽగ్రాహయన్పురా।
తేషాం సకాశాదశ్రౌషమహమేతాం తదా గృహే ॥ 3-32-61(16929)
స మాం రాజన్కర్మవతీమాగతామాహ సాంత్వయన్।
శుశ్రూషమాణామాసీనాం పితురంకే యుధిష్ఠిర ॥ 3-32-62(16930)

ఇతి శ్రీమన్మహాభారతే అరణ్యపర్వణి అర్జునాభిగమనపర్వణి ద్వాత్రింశోఽధ్యాయః ॥ 32 ॥

Mahabharata - Vana Parva - Chapter Footnotes
3-32-12 అపివాహ్య ఫలం కర్మేతి ట. ధ. పాఠః ॥
3-32-18 యత్నవాన్కర్మణేతి ధ. పాఠః ॥
3-32-32 త్రైధమేతన్నిరుచ్యతే ఇతి ఝ. పాటః ॥
3-32-33 దైవశిష్టం తథా హఠమితి క. పాఠః।
దైవాదిష్టం తథా హఠ ఇతి ఠ. పాఠః ॥
3-32-39 ఏకాంతే నహ్యనర్థోయమితి క ధ. పాఠః ॥
3-32-59 సంస్థితికా ఈదృగ్వ్యవస్థావతీ సిద్ధిః ఫలసిద్ధిః ॥
3-32-62 కర్మవతీమాగతాం కించిత్కార్యోద్దేశేన పితురంతికే ఆగతాం ॥

www.sanatanadharm.com - play store app (sanatana dharm)

"Bharathiya Sanatana Dharm" and Sanatana Dharmam & Dharmo rakshati Rakshitha logo are our trademarks. Unauthorised use of "Sanatana Dharmam & Dharmo rakshoati Rakshitha" and the logo is not allowed. Copyright © sanatanadharm.com All Rights Reserved . Made in India.